Ἀνάλυσις τῶν Παλαιοχριστιανικῶν Βασιλικῶν (Ναῶν) τοῦ Δʹ αἰῶνος ἐν Ἑλλάδι — Τὸ Φράγμα τοῦ Ἱεροῦ Βήματος, τὸ Φράγμα τοῦ Πρεσβυτερίου (Σολέα), κλπ.

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, αʹ ἔκδοσις, 3/2/2024

Τὸ πλῆρες ἄρθρο, βρίσκεται στό PDF στὸ τέλος

 

   Ἀπόδειξη τοῦ ψηλοῦ φράγματος, στὶς παλαιοχριστιανικὲς ἐκκλησίες, εἶναι ἡ «συμφυὴς βάσις κιονίσκου» ἐπὶ τοῦ πεσσίσκου, ἢ ὑψηλὸς κίονας ἢ πεσσός ἢ ἐπιστύλιον. Ἐπίσης εἶναι δυνατὴ καὶ ἡ στήριξη τῶν κιονίσκων ἐπάνω στὰ θωράκια ἄνευ πεσσίσκων (μέσω ἑνὸς μικροῦ στυλοβάτου ποὺ ἐδράζεται στὰ θωράκια). Ἄρα ἡ εὕρεσις μόνο θωρακίων δὲν εἶναι ἱκανὴ καὶ ἀναγκαῖα συνθήκη χαμηλοῦ φράγματος.

   Οἱ ἀρχαιολόγοι ἐπὶ τὸ πλεῖστον (μὲ ἐλάχιστες ἐξαιρέσεις) στὶς ἀνασκαφὲς π.χ. τῶν παλαιοχριστιανικῶν Ναῶν, δὲν φέρνουν (ὅπως εἶναι φυσικόν) στὸ φῶς τὸν Ναόν ὅπως ὅταν πρωτοκτίστηκε μὲ τὶς λεπτομέρειές του, ἀλλὰ τὸν φέρνουν συνήθως μὲ τὶς διάφορες ἀλλαγές τοῦ Ναοῦ στὸ διάβα τοῦ χρόνου, στοὺς αἰώνες ποὺ ἀκολούθησαν, στὴν μορφὴ δηλαδὴ ποὺ ἐξελίχθηκε, μέχρι φυσικὰ τὴν καταστροφή του ἢ τὴν ἐρήμωσή του.

  Συνεπῶς πολλάκις τὸ φράγμα τοῦ (δυτικοῦ τμήματος τοῦ) Πρεσβυτερίου (σημερινοῦ Σολέα), συγχέεται μὲ τὸ φράγμα τοῦ Βήματος1, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τὸ πλεῖστον στοὺς πρώτους Ναοὺς ἦταν μόνον Καταπέτασμα, ὅπως τὸ βλέπουμε ἀκόμη στοὺς Ἀρμένικους Ναούς.

   Γιὰ νὰ ποῦμε ὅτι κάποιο φράγμα ἔχον πεσσίσκους μὲ ἀπόληξη εἶναι φράγμα τοῦ Βήματος, θὰ πρέπει νὰ ἀποδείξουμε ὅτι ἐκεῖ ποὺ εἶναι τὸ φράγμα αὐτὸ ἦταν ὅντως τὸ ὅριο τοῦ Βήματος, καὶ δὲν ἦταν τελικὰ τὸ δυτικὸ ὅριο τοῦ Πρεσβυτερίου (σημερινοῦ Σολέα).

   Σύμφωνα μὲ τὴν Στουφῆ-Πουλημένου, οἱ ἀρχαιότεροι Παλαιοχριστιανικοὶ ναοὶ τῆς Ἑλλάδος (τέλη Δʹ - ἀρχὲς Εʹ αἰ.), εἶχαν χαμηλὸ φράγμα2. Ὅμως ὑπάρχει ἀντίῤῥηση σὲ αὐτὴν τὴν θέσιν, διότι: 

   α. ὑπῆρχαν Ναοὶ τοῦ Δʹ αἰ. μὲ ὑψηλὸ φράγμα, 

   β. πολλάκις  τὸ φράγμα τοῦ δυτικοῦ τμήματος τοῦ Πρεσβυτερίου (Σολέα) συγχέεται ὡς φράγμα τοῦ Βήματος.1

 

   Σύμφωνα μὲ τὴν Στουφῆ-Πουλημένου3, δὲν ἀναφέρεται Βασιλικὴ τοῦ Γʹ αἰ. στὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ ἀναφέρονται ἑπτά (7) Ναοί τοῦ Δʹ αἰ., τοὺς ὁποίους ἀναφέρουμε ἐν συντομίᾳ κατωτέρω καὶ ἀναλύουμε στὴν συνέχεια.

 

   Βασιλικὴ Ἐπιδαύρου

    - Ψηλὸ φράγμα (συμφυῆς βάσις κιονίσκου). Ἐγκάρσιον κλίτος. Παρέχονται στοιχεῖα φράγματος. Τὸ φράγμα ὅμως εἶναι τοῦ δυτικοῦ μέρους τοῦ Πρεσβυτερίου (σημερινοῦ Σολέα), ὄχι τοῦ Βήματος. Τὸ Βῆμα (τοὐλάχιστον ἀρχικά) ἦταν στὴν Κόγχη/Ἁψίδα, καὶ προφανῶς εἶχε Καταπέτασμα στὴν χορδὴ τῆς Κόγχης.

 

   Βασιλικὴ Κεγχρεῶν (αʹ φάσις)

    - Δὲν ὑπάρχουν ἐπαρκῆ στοιχεῖα τοῦ φράγματος. Οἱ διαστάσεις τῆς Κόγχης, τοῦ φράγματος, εἶναι παραπλήσιες τῆς Ἐπιδαύρου. Προφανῶς τὸ φράγμα ποὺ εὑρέθη ἦταν τοῦ δυτικοῦ μέρους τοῦ Πρεσβυτερίου (σημερινοῦ Σολέα).

 

   Κοιμητηριακή Βασιλική Παλαιᾶς Κορίνθου (μάρτυρος Κοδράτου)

    - Ψηλὸ φράγμα (συμφυῆς βάσις κιονίσκου), καὶ ἐπιστήλιον Τέμπλου. Παρέχονται στοιχεῖα φράγματος. Τὸ φράγμα ὅμως εἶναι τοῦ δυτικοῦ μέρου τοῦ Πρεσβυτερίου (σημερινοῦ Σολέα), ὄχι τοῦ Βήματος. Τὸ Βῆμα ἦταν (τοὐλάχιστον ἀρχικά) στὴν ὑπερμεγέθη Κόγχη/Ἁψίδα.

 

   Βασιλική Δαφνουσίων Λοκρίδος

    - Χαμηλὸ φράγμα, τὸ ὁποῖον ὅμως εἶναι τοῦ δυτικοῦ μέρους τοῦ Πρεσβυτερίου καὶ ὄχι τοῦ Βήματος, ἀφοῦ ὑπερυψωμένο δάπεδο εἶναι μόνον τὸ ἐντὸς τῆς Κόγχης, ἄρα ἐκεῖ καὶ τὸ Βῆμα (ἐξ ὁρισμοῦ). Ὑπάρχει ἐγκάρσιο κλίτος, μὲ μεγάλους ὀριζόντιους πεσσούς, ποὺ δημιουργεῖ στὴν οὐσία «Τέμπλον» πρὸ τοῦ Τέμπλου.

 

   Βασιλικὴ Βʹ Δημητριάδος – Προφήτη Ἠλία (Δʹ+ αἰ.)

    - Χαμηλὸ «ἐφαπτόμενο» φράγμα. Ὑπερυψωμένο δάπεδο ὅμως ἦταν μόνο στὴν Κόγχη/Ἁψίδα. Ἄρα ἐκεῖ ἦταν τὸ Βῆμα, καὶ ἄρα ἐκεῖ καὶ ἡ Ἁγία Τράπεζα. Τὸ φράγμα προφανῶς ἦταν τὸ φράγμα τοῦ δυτικοῦ μέρους τοῦ Πρεσβυτερίου (Σολέα).

 

   Βασιλικὴ Ὀκτάγωνο Φιλίππων

    - Ὁ Ναὸς αὐτὸς πέρασε ἀπὸ πολλὲς φάσεις. Περισσότερα στὴν ἀνάλυση στό κεφ. 6, σ. 40.

 

   Βασιλικὴ Ἀσκληπιείου Δήλου

    - Ὑπερυψωμένη Κόγχη, ἄρα ἐκεῖ ἦταν τὸ Βῆμα καὶ ἡ Ἁγία Τράπεζα.

  

Κεφάλαια

 

  1 Βασιλική Ἐπιδαύρου 9

  2 Βασιλική Κεγχρεῶν (αʹ φάσις) 15

  3 Κοιμητηριακή Βασιλική Παλαιᾶς Κορίνθου (Μάρτυρος Κοδράτου) 16

  4 Βασιλική Δαφνουσίων Λοκρίδος 21

  5 Βασιλική Βʹ Δημητριάδος – Προφήτου Ἠλιοῦ (Δʹ+ αἰ.) 31

  6 Βασιλική Ὀκτάγωνο Φιλίππων 40

  6.1 Βασιλικὴ τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, ἀρχῶν 4ου αἰ. 40

  6.2 Ὀκτάγωνος Ναός (Ὀκτάγωνον Α), τέλος 4ου αἰ. 45

  6.3 Ὀκτάγωνος Ναός (Ὀκτάγωνον Β), μέσον 5ου αἰ. 49

  6.4 Ἀρχαιολογικὰ θέματα τοῦ Ὀκταγώνου 54

  6.5 Πιθανὴ ἐξέλιξη τοῦ Ὀκταγώνου 69

  7 Βασιλική στὴν περιοχὴ τοῦ Ἀσκληπιείου τῆς Δήλου 74

  8 Ἀναφορές 77

  9 Σχετικά μας ἄρθρα 79

 

 

**  Παρακαλεῖσθε νὰ δεῖτε τό PDF παρακάτω γιὰ τὴν συνέχεια, καὶ πληρότητα τοῦ ἄρθρου, μετὰ τῶν εἰκόνων **

 


     Σχετικά μας ἄρθρα (διαθέσιμα εἰς τό Ἀναλόγιον 57, καὶ εἰς τό Academia 58):

1. Πῶς ἐτέλεσε ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὴν «θείαν Εὐχαριστίαν εἰς τὸν Μυστικὸν Δείπνον, μυστικῶς ἢ εἰς ἐπήκοον;», Παν. Δ. Παπαδημητρίου 2/12/2020.
2. Τὰ τρία Ἀμήν (Ἀμήν, ἀμήν, ἀμήν) εἰς τὴν μυστικὴν στιγμὴν τῆς εὐλογήσεως τοῦ Ἁγίου Ἄρτου καὶ τοῦ Ἁγίου Ποτηρίου, Παν. Δ. Παπαδημητρίου, 8/11/2020 (27/10/20).
3. Ἐπιτρέπεται ἡ Γονυκλισία τὶς Κυριακές;, Παν. Δ. Παπαδημητρίου, 2004/5.
4. Διάταξις τῆς Θείας Λειτουργίας 1334, Ἁγίου Φιλοθέου, V.480 [ΔΘΛ], Π. Δ. Παπαδημητρίου (πρόχειρον, 23/11/2020).
5. Διάταξις τῆς Πατριαρχικῆς Λειτουργίας 1386 (Ἁγία Σοφία), παρὰ τοῦ πρωτονοταρίου τῆς Ἁγίας Σοφίας, διακ. Δημητρίου Γεμιστοῦ, V.135 [ΔΘΛ], Π. Δ. Παπαδημητρίου (πρόχειρον, 22/11/2020).
6. Σύγχρονοι (Ἅγιοι) Γέροντες καὶ οἱ Μυστικὲς Εὐχές, [Ὀρθόδοξος Τύπος, τ. 2431, 2432, 2433 (13, 20, 27 Ἰαν. 2023)], Παν. Δ. Παπαδημητρίου 8/2/2022.
7. Ὁ ΙΘʹ Κανὼν τῆς Συνόδου τῆς Λαοδικείας (364), καὶ ἡ ἀνάγνωσις τῶν Λειτουργικῶν Εὐχῶν, Παν. Δ. Παπαδημητρίου, 3/4/2022.
8. Ποιοῦντος τοῦ Διακόνου τὴν Εὐχήν, ὁ Ἱερεὺς ἐπεύχεται τὴν Εὐχήν, Παν. Δ. Παπαδημητρίου, 30/10/2022.
9. Εὐχή διά Προσφωνήσεως (Διακονικά), 5/12/ 2022.
10. Ἱερατικόν Συλλείτουργον - σύγκρισις διατάξεων, Ἱερατικῶν, καὶ σχόλια, Παν. Δ. Παπαδημητρίου, 21/12/2022.

Ἱερὰ Ἐξομολόγηση: Ἐρωτήματα καὶ Ἀπαντήσεις

Τι είναι η Εξομολόγηση;

Η Εξομολόγηση είναι ένα από τα βασικά μυστήρια της Εκκλησίας. Μας δίνει τη δυνατότητα να «συμφιλιωθούμε» με τον Θεό, να εξετάσουμε την πίστη και τη ζωή μας και να εξασφαλίσουμε πνευματική υγεία. Είναι πράξη μετανοίας. Και μετάνοια σημαίνει αλλαγή του εαυτού μας, στροφή, μεταμόρφωση. Όταν αμαρτάνουμε απομακρυνόμαστε από τον Θεό. Όταν όμως μετανοούμε, ομολογούμε τις αμαρτίες μας και ζητάμε συγχώρεση, επιστρέφουμε σ' Αυτόν.

Ἱερὰ Ἐξομολόγηση: Ἐρωτήματα καὶ Ἀπαντήσεις

Ἡ καθημερινὴ προσευχὴ θωρακίζει τὴν ψυχὴ κατὰ τῆς ἁμαρτίας (Ἅγ. Ἰωάννης Χρυσόστομος)

Κανένα ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ συντελοῦν εἰς τὴν εὐσέβειαν δὲν μπορεῖ νὰ εἰσέλθῃ εἰς ψυχὴν ποὺ εἶναι ἔρημος ἀπὸ προσευχὴν καὶ ἀπὸ δέησιν· ἀλλὰ ὡσὰν πόλις ἀνοχύρωτος εὔκολα μπορεῖ νὰ ὑποταχθῆ εἰς τοὺς ἐχθροὺς ἀπὸ ἔλλειψιν κάθε ἐμποδίου. Τὸ ἴδιο λοιπὸν καὶ ψυχήν, ποὺ δὲν εἶναι ὀχυρωμένη μὲ προσευχές, εὔκολα ὁ διάβολος τὴν ὑποτάσσει καὶ τὴν γεμίζει μὲ εὐκολίαν μὲ κάθε ἁμαρτίαν. Κατ' ἀρχήν, ὅταν ἰδῆ ψυχὴν θωρακισμένην μὲ προσευχὲς δὲν τολμᾶ νὰ τὴν πλησιάσῃ.

Η καθημερινή προσευχή θωρακίζει την ψυχή κατά της αμαρτίας (Αγ. Ιωάννης Χρυσόστομος)

Τὰ βιβλία μας

Δωρεάν pdf            Δωρεάν pdf

                                  Δωρεάν pdf

Συστηματοποίηση Τυπικοῦ

Ἐπικοινωνία

analogion τελεῖα gr εἰς gmail

Στατιστικά

  • Χρήστες 1
  • Άρθρα 266
  • Εμφανίσεις Άρθρων 2667101

Σὲ σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 65 επισκέπτες και κανένα μέλος